ავტორი: მაია დიაკონიძე
ერთი ლოკოკინას
ამბავი
(ზღაპარი)
დღეს ერთი პატარა ლოკოკინას ამბავი უნდა გიამბოთ. ხომ გინახავთ ლოკოკინა? ნელა-ნელა
დაცოცავს, თავზე ორი პატარა რქა აქვს და ორი თვალი, ზურგზე სახლი. ისეთი ცნობისმოყვარეა,
ყველაფრის ნახვა უნდა. მაგრამ იცით, იყო დრო, როცა ლოკოკინებს ზურგზე სახლი სულაც არ
ჰქონდათ... და თავისუფლად მიდი-მოდიოდნენ, საითაც გული გაუწევდათ, ,,ჰერი, ბიჭო",
დაიძახებდნენ და ეგ იყო, მხიარულად მიაბიჯებდნენ.
ჩვენს
ლოკოკინას ერნა ერქვა, ისიც ძალიან ცნობისმოყვარე
იყო. ერთ ადგილზე დიდხანს ვერ ჩერდებოდა.
-
მალე მოხვალ, ერნა?! - შეკითხებოდა დედა.
- ვახშამზე არ დაგაგვიანდეს! - შეახსენებდა თბილად, იცოდა მისი ამბავი, შეიძლება საღამომდე ვერ მოსულიყო, ხომ იცით, ლოკოკინები,
რა ნელა დადიან.
-
წავალ, ქვეყანას ვნახავ და დავბრუნდები. - ეტყოდა ერნა.
-
სახლისკენ გზა არ დაგებნეს! - ცოტაოდნი შეშფოთებით და მზრუნველობით გაუმეორებდა დედა.
და ყოველ ჯერზე ასე იყო, როცა ერნა სადღაც
მიდიოდა, დედა ეუბნებოდა:
— გზა არ დაგებნეს!
და ერნა პასუხობდა:
— ნუ გეშინია, დავბრუნდები!
- მეც წამიყვანე, ერნა, - ატეხავდა
წუწუნს ერნას პატარა და - ტასუნა.
-
არა, ვერ წაგიყვან, - უარს ეუბნებოდა ერნა, რადგან ეგონა, პატარა დასთან ერთად ისე
სწრაფად ვერ ივლიდა და ბევრი რამის ნახვას ვერ მოასწრებდა. იქნებ, ვინმეს დახმარებაც
დასჭირვებოდა, მერე ტასუნა სად უნდა წაეყვანა, უმეთვალყურეოდ ხომ ვერ დატოვებდა?!
ერთხელ ასეთი რამ შეემთხვა: ტყეში სიარულისას პატარა ბარტყი შემოხვდა, ჩიტის
ბუდიდან გადმოვარდნილი.
— ლოკოკინავ, მეშინია! — ატირდა ბარტყი.
— ნუ გეშინია, რაღაცას მოვიფიქრებთ! — უთხრა
ერნამ.
— მაგრამ შენ ხომ პატარა ხარ...
— პატარა ვარ, მაგრამ დახმარება მაინც შემიძლია!
იფიქრა, იფიქრა ერნამ და ეს მოიფიქრა:
ბარტყს უკნიდან მიაწვა, აი, პატარამ ერთი-ორი ნაბიჯი გადადგა, პატარა ფრთები გაშალა
და აყვირდა:
-დედა,
დედა, მოვფრინავ! -
სად იყო, სად არა, შვილის ხმა გაიგონა ჩიტბატონამ,
მოფრინდა, მხრებზე შეისვა თავისი ბარტყი და ბუდეში დააბრუნა.
მერე ზემოდან, ხის ტოტიდან, ჩამოსჭიკჭიკა ლოკოკინას:
-
მადლობა, ლოკოკინავ, შენ ნამდვილი მეგობარი ხარ! -
ერნა დილიდან ხან მდინარესთან მიიჩქაროდა, ხან ტყეში
შეიჭყიტებდა, რომ ახალი რამე აღმოეჩინა: ძირს დავარდნილ წითელ ფოთოლს დაინახავდა და
ამბობდა:
- რა საინტერესოა!
ან ცხენის წაბლის ეკლიან ქურქს დაინახავდა,
ზღარბუნიას რომ ჰგავს და ისევ იტყოდა:
- რა საინტერესოა!
ხანაც
მთისკენ გასწევდა, იქ მდელოზე ყაყაჩოს დაინახავდა, გვირილას. ძალიან მოსწონდა. როცა
ქარი შეარხევდა ყვავილებს, ისევ შესძახებდა:
- რა საინტერესოა!
მართლაც
ყველაფერი აინტერესებდა. მაგრამ საღამოს, სიარულით გულს რომ იჯერებდა, ყოველთვის შინ ბრუნდებოდა, სადაც დედა, მამა და
ტასუნა, ელოდნენ.
იმ დროს ლოკოკინები მიწაში გაკეთებულ დიდ, მყუდრო სახლში ცხოვრობდნენ.
ერთ დღეს, როცა დიდი თოვლი მოვიდა, ტასუნა და ერნა სათამაშო მოედანზე წავიდნენ,
ყველა მათი ტოლი აქ იკრიბებოდა. ვინ არ მოსულიყო თოვლის გუნდებით სათამაშოდ: მელაკუდა
– ბრაწო, ზღარბუნია - წიკო, ბაჭია - ტატუნა. მეგობრებმა ჯერ იგუნდავეს, მერე მოლიპულ
მოედანზე სრიალში გაეჯიბრნენ ერთმანეთს. წინ ტატუნა მისრიალებდა, უკან წიკო და ბრაწო
მიჰყვებოდნენ, ერნა კი ყველაზე უკან მიჩანჩალებდა. ტასუნა მსაჯი გახლდათ და ხმამაღლა
გაიძახოდა:
ბრაწო, წიკო, ტატუნა,
უი, რა შორს წასულან,
ვერ ეწევა ერნა,
თუმცა ცდილობს ბევრსაც.
გაბრაზებულმა ერნამ ძალიან მოინდომა, ისრიალა, ისრიალა, ვეღარ მოზომა და თოვლის
დიდ გროვაში გადავარდა. ჯერ ქვევით იყურყუმალავა
თოვლში, მერე წინ, მერე მარჯვნივ და ერთ დაბურულ ტყეში ამოყო თავი. მიიხედ-მოიხედა,
ადგილი არ ეცნო.
შესცივდა, სახლი მოენატრა, დედა და მამა,
— ნეტავ, ახლა სახლში ვიყო... — ჩუმად ჩაილაპარაკა
ერნამ.
— დედას უკვე ვენატრები...
— ტასუნაც ალბათ მეძებს...
-
ბუხართან ჩამოვჯდებოდი, გავთბებოდი, მამა ზღაპრებს წამიკითხავდა.
მაგრამ
ახლო-მახლო არც კვამლი მოჩანდა, არც მისი მეგობრების ხმა ისმოდა.
ააა, ამიტომ ეუბნებოდა დედა!, გზა არ დაგებნესო.
გაიფიქრა ერნამ, მართლაც დაებნა გზა-კვალი.
შეშინებულმა ლოკოკინამ პატარა ორმო
ამოთხარა, ხმელი ფოთლები წაიხურა თავზე და დაღლილმა დაიძინა.
ბევრი ეძებეს მეგობრებმა, სხვადასხვა მხარეს დაიფანტნენ. ტასუნამ დედ-მამასაც
გააგებინა ერნას დაკარგვის ამბავი, ლოკოკინების
მთელი სოფელი გამოვიდა მის საძებნელად, მაგრამ ვერსად იპოვეს.
-
ერნა! - ეძახოდა დედა.
- ერნა, - ეძახოდა მამა,
-
ერნა, - ეძახოდა ტასუნა. ჩამიჩუმი არსაიდან ისმოდა.
ამასობაში დადგა გაზაფხული. თოვლი დადნა, აწანწკარდა წყაროები, მიწიდან ყვავილებმა
და მწვანე ბალახმა ამოყო თავი. ერნას სოროშიც წყალმა ჩააღწია, ტოტებზე თოვლმა დაიწყო
დნობა და პირდაპირ ერნას დაეწვეთა თავზე. გამოფხიზლდა ძილისგან ლოკოკინა. ჯერ ერთი
თვალი გაახილა, მერე - მეორე, სისველემ შეაწუხა, ფოთლები გადაყარ-გადმოყარა და ზევით
ამოვიდა. დაინახა, თოვლი დამდნარიყო. სასიარულო ბილიკებიც გამოჩნდა. მოათვალიერა იქაურობა.
ერთ ბილიკს დაადგა კიდეც, მალე ნაცნობ მდინარესთან მივიდა, მერე გეზი სათამაშო მოედნისკენ
აიღო, მეგობრები იქ დამხვდებიანო. ასეც იყო. ისინი ერთად ჩამომსხდარიყვნენ მორზე, თათები
თავებზე შემოეწყოთ და იმას განიხილავდნენ, საიდან დაეწყოთ ერნას ძებნა.
- ნამდვილად ტყეში იქნება! - წამოიძახა ბრაწომ.
-
ნაკვალევი თოვლმა წაშალა, ახლა სად ვეძებოთ? - სინანულით იძახდა წიკო.
-
ჩვენ ჩვენი ვეცადოთ! - თქვა ტატუნამ. ის იყო,
მეგობრები უნდა დაცალცალებულიყვნენ და ერნას ძებნა დაეწყოთ, რომ
– ბრაწო! წიკო! ტატუნა! – დაიძახა ერნამ
და რაც ძალი და ღონე ჰქონდა, მეგობრებისკენ გაიქცა. გახარებულმა მელაკუდამ, ზღარბუნიამ
და ბაჭიამ ჩაიხუტეს მეგობარი, ჰაერში იმდენჯერ შეისროლეს, ერნას თავბრუც კი დაეხვა.
-
სად იყავი, - ეკითხებოდნენ თვალცრემლიანი მეგობრები.
- მეძინა, - წყნარად პასუხობდა ერნა აღელვებულ
მეგობრებს.
მეგობრებმა ერთად გასწიეს ერნას სახლისკენ, გახარებული მშობლები და ტასუნა სიხარულით
ბუქნავდნენ და მღეროდნენ, მაგრამ აქ ერთგულმა მეგობრებმა, როცა მისი თავგადასავალი მოისმინეს, გადაწყვიტეს: მოდი, სახლი გავუკეთოთ, სულ თან რომ ატაროსო.
შეუდგნენ კიდეც ბრაწო, წიკო და ტატუნა ერნასთვის სახლის შენებას, ტანზეც მოაზომეს,
თავიდან ხან დიდი გამოუვიდათ, ხან პატარა, ბოლოს ისეთი გააკეთეს, მეგობარს რომ მოსწონებოდა,
– ამის მერე ამით იარე, სადაც დაგიღამდება, სახლში შეძვერი, აღარ შეგცივდებაო. - უთხრეს.
შეათვალიერა ერნამ თავისი ახალი სახლი და ძალიან მოეწონა.
- რა საინტერესოა! - შესძახა ისევ.
— ერნა, ახლა ვეღარასოდეს დაგკარგავთ! — თქვა
ბრაწომ.
— რატომ? — გაუკვირდა ერნას.
— იმიტომ, რომ შენი სახლი სულ შენთან იქნება!
- გზაც არასდროს დაგებნევა - შესძახა დედამ.
ლოკოკინას სახლი - ნიჟარა, ალბათ, ყველას გინახავთ, ხის მერქნის და გამხმარი
ფოთლების ფერია, რომ მტერმა ადვილად ვერ შეამჩნიოს.
მას მერე, ლოკოკინები თავიანთ სახლს თან დაატარებენ, თანაც, როცა დადიან, თეთრ
ბრჭყვიალა ნაკვალევს ტოვებენ, მეგობრებმა რომ არასოდეს დაკარგონ და
ადვილად იპოვონ.
მაია დიაკონიძე
6.02.2024 წელი
ლუკმა
რობიკოს ჭამა არ უყვარდა და მის სახლში მუდმივად
ისმოდა:
- ჭამე, ჩემო პატარავ, საჭმელი, თორემ დიდი ვერ გაიზრდები!
- არა, არ შევჭამ!- იყო
ბიჭუნას პასუხი. პატარა რობიკოს ხან ბებია დასდევდა კოვზით ხელში, ხან დედა.
დედა უფრო ადვილად უმკლავდებოდა
თავის საქმეს, ბიჭს უცებ დაეწეოდა ხოლმე და პირში კოვზს ჩაუდებდა, ისიც იძულებილი იყო,
ლუკმა გადაეყლაპა, აბა, შუა გზაში ხომ არ დატოვებდა კუჭისკენ მიმავალს.
ბებიას სირბილი უჭირდა,
ბიჭსაც მეტი რა უნდოდა, ხან საწოლის ქვეშ შეძვრებოდა და იქიდან ეღრიჯებოდა ბებიას,
ხან კარადის უკან დაიმალებოდა. ასე ატარებდა დროს. ბებია ეხვეწებოდა, ეფერებოდა, მაგრამ
რობიკო მაინც არ ჭამდა, არაფრად აგდებდა ბებიას
გასაჭირს და სულ უფრო ჯინიანი და უკმეხი ხდებოდა.
ერთ დღეს რობიკო ბებიასთან
დატოვეს მშობლებმა, თვითონ საყიდლებზე წავიდნენ. რობიკოს ფეხბურთის ბურთს შეჰპირდნენ,
თუ კარგად შეჭამდა საჭმელს და ბებიას არ გააწვალებდა.
სადილობის დრო მოახლოვდა.
ბებიას წინასწარ გული უწუხდა, ბიჭისთვის საჭმელი რომ უნდა ეჭმია?! ბევრი რომ არ ეწვალა,
საჭმელი ლუკმებად დაყო: ეს ჭარხლის გუნდა, ეს - სტაფილოს, ეს - კარტოფილის. იქნებ ბიჭს
ნაირფერი გუნდების დანახვა გაეხარდეს და უცებ
შეჭამოსო. ბებიამ ბიჭუნა მაგიდასთან მიიხმო და უთხრა:
— ეს წითელი ლუკმა ჭარხლისაა.
— ეს ნარინჯისფერი სტაფილოსია.
— ეს თეთრი კარტოფილისაა.
— აბა, რომელი უფრო მამაცია ვნახოთ, კუჭში რომელი უფრო სწრაფად ჩავა?
ეშმაკური ღიმილით მოირბინა
რობიკომ მაგიდასთან, ჩაუდო მოხუცმა ლუკმა პირში,
- არ გადავყლაპავ,
- ბრძანა რობიკომ და ის იყო, უკან უნდა გადმოეგდო,
რომ წარმოუდგენელი რამე მოხდა: ლუკმა გაჯიუტდა, შენ თავს არ დაგაჩაგვრინებო, მეც ჩემი
საქმე უნდა გავაკეთო, კუჭში უნდა ჩავიდე, აბა, როგორ გაიზრდებიო. ლუკმამ თითქოს ხელ-ფეხი
გამოისხა, თვალები გამოიბა და არც წინ მიდის, არც უკან.
— არა, რობიკო! მე უკან არ დავბრუნდები! - ყვირის ლუკმა და კბილებს ეჭიდება.
— ჩემი საქმეა, კუჭში აუცილებლად ჩავიდე! იქიდან ძალა ხომ უნდა გადმოგცე,
ისე რანაირად გაიზრდები?!
გაწითლდა რობიკო ბრაზისგან,
ცდილობს ლუკმა გადმოაგდოს, მაგრამ ის ვაჟკაცურად დადგა, არ დამორჩილდა. ბევრი იწვალა
რობიკომ, ახველა, ახველა, თავი ხან იქით იქნია და ხან აქეთ, იქნებ გაძალიანებული ლუკმა
პირიდან გადმოვაგდოო, მაგრამ, შენც არ მომიკვდე, პოზიციები არც იმან დათმო და ბიჭი იძულებული გახდა, გადაეყლაპა, აბა, ხომ არ
დატოვებდა შუა გზაში. ბებიას შეეცოდა რობიკო, მაგრამ არაფერი შეიმჩნია, იქნებ ჭკუა
ისწავლოსო, ერთი ჭიქა წყალიც მიაწოდა, ხველება გადაგივლისო. ბიჭუნამ დანარჩენი საჭმელი
ულაპარაკოდ შეჭამა, ის კი არადა, უყურებდა ლუკმები ერთმანეთს როგორ ეჯიბრებოდნენ:
— მე პირველი ჩავალ!
— არა, მე!
— არა, მე უფრო ძლიერი ვარ!
რობიკო გაოცებული დარჩა, ესეც კარგი თამაში ყოფილაო.
წითელი ჭარხლის ლუკმა ყველაზე
მამაცი გამოდგა.
ნარინჯისფერი სტაფილოს ლუკმა — ყველაზე სწრაფი.
თეთრი კარტოფილის ლუკმა — ყველაზე ღონიერი.
ის კი არადა, გათამამებულმა და გახარებულმა რობიკომ, ჭამაც არ ყოფილა
ცუდი რამეო, ბებიას მიერ დაწურული ხილის წვენიც მიაყოლა საჭმელს, კუჭში ჩასული ლუკმები
გააგრილა. ახლა რობიკო მადიანად ჭამს ყველაფერს, რასაც მიართმევენ, ლუკმებთან თამაშიც
მოეწონა. ამიტომ ისე სწრაფად იზრდება, ვეღარავინ
ეწევა სიმაღლეში. ეს ამბავი მთელ ქალაქს მოედო. მას მერე გოგონები და ბიჭები, რომლებიც
ცუდად ჭამდნენ და ბებიებს აწვალებდნენ, ზოგიერთები დედებსაც, გამოსწორდნენ, მიხვდნენ,
თუ არ შეჭამენ, ვერც გაიზრდებიან, არც ძალა ექნებათ, კარგად რომ ისწავლონ ლექსები და
გამოცანები.
მწერების მოყვარული გოგონას ამბავი
გოგონა მწერების დიდი მეგობარი
იყო. პეპლებიც უყვარდა, ფუტკრებიც, კალიებიც, ჭრიჭინებიც, მაგრამ განაკუთრებით მოსწონდა პატარა შავი მწერები, ხეშეშფრთიანი ხოჭოები, არაფრით
გამორჩეულნი, სახელიც კი არ იცოდა მათი. გამოვიდოდა საღამოს მინდორში სასეირნოდ, გამოედევნებოდნენ
ყველა ჯურის მწერები, დიდი სიამოვნებით მიესალმებოდნენ
თავიანთ ენაზე:
მაგალითად, ფუტკრები ეტყოდნენ, ბზრიალ-ბზრიალა, ტრიალ-ტრიალა გოგონა,
გამარჯობა?
კალიები - ტყუპ-ტყუპ, ტყაპ-ტყუპ, საყვარელო გოგონა, გამარჯობა!
ხეშეშფრთიანები - ცუცა-მუცა, ცუცა-მუცა, ულვაშები აცმაცუნა, გამარჯობა,
გოგოვ, ცუცა, მოდი, ერთად ვითამაშოთ!
გოგონაც პასუხობს:
— გამარჯობა, ფუტკრებო!
— გამარჯობა, კალიებო!
— გამარჯობა, ჩემო პატარა ხოჭოებო!
დაასხდებოდნენ მწერები
ხელებზე, თმებზე, უცაცუნებდნენ თავიანთ პატარა
ფრთებს, გოგონა მათ ძალიან უყვარდათ, სულ უკან დაჰყვებოდნენ, კაბის შლეიფივით, მისი
სურნელი იზიდავდათ, გოგონას კაბას ალუბლისა და ბლის მურაბის ტკბილი სურნელი ასდიოდა.
მისი ბებია მურაბების დიდი ოსტატი იყო — ხან ალუბლისას ხარშავდა, ხან ჟოლოსას, ხან
კენკრისას. ტკბილი სურნელი ქარს შორს მიჰქონდა,
გარშემო აფრქვევდა, ყველა მწერმა იცოდა, რომელი ხილის მურაბა იხარშებოდა. სახლთან
ახლოსაც მიფრინავდნენ ფუტკრები, ზოგი თავგანწირული ცხელ მურაბაშიც აღმოჩნდებოდა ხოლმე,
აი, შავი ხოჭოები კი გოგონას ელოდებოდნენ, რომ სახლიდან წამოყოლილი არომატი ჩაესუნთქათ.
ერთ დღესაც გოგონა არ მოვიდა, შეშფოთდნენ, რა მოუვიდაო, სახლისკენ გაფრინდნენ, იქიდან
ჩამიჩუმი არ ისმოდა, შუქიც არ ჩანდა სახლის ფანჯრებში. ეზოში მდგარ თეთრი თუთის ხეს შემოეხვივნენ და ცაზე ახლადგამოსულ მთვარეს
სთხოვეს დახმარება,
— მთვარევ, მთვარევ! — შესძახეს
პატარა ხოჭოებმა.
— რა მოხდა, მეგობრებო? — ჰკითხა მთვარემ.
— გოგონა აღარ გამოჩენილა...
— მთელი საღამოა ველოდებით...
— იქნებ დაგვეხმარო?
მთვარემ ფანჯარაში ჩაიხედა.
— ვაი, ფარდა ჩამოუფარებიათ... ვერაფერს ვხედავ...
ცოტა დაფიქრდა.
მერე გაიღიმა.
— ჩემს შუქს გაჩუქებთ!
— მართლა?!
— დიახ. წაიღეთ ჩემი პატარა ნათელი და მოძებნეთ თქვენი მეგობარი.
გოგონა!
მთვარემ გადმოხედა შავ პატარა მწერებს და ციდან ერთი ვერცხლისფერი
სხივი მოწყვიტა. პატარა ხოჭოებს სათითაოდ შეეხო.და უცებ...
მათი პატარა მუცლები აციმციმდა. ისინი მიწაზე ჩამოსულ პატარა ვარსკვლავებს
დაემსგავსნენ.
- თქვენ სცადეთ, ჩემი შუქით
გზა გაინათეთ, თვითონ იპოვეთ გოგონა და მისი ბებია. - უთხრა მთვარემ პატარა მშველელებს.
. მთვარის ნათელით შემოსილი მწერების გუნდი სახლისკენ დაიძრა, შეღებული
ფანჯრის ღრიჭოდან შეფრინდნენ სახლში, ოთახებს მოედვნენ, ნახეს, გოგონა ლოგინში
იწვა, სიცხიანი, ბებიას იქვე სკამზე ჩასძინებოდა. მიხვდნენ, პატარას შველა სჭირდებოდა,
გამოფრინდნენ და სახლის გარშემო დაიწყეს ფრენა, სხვადასხვა მოძრაობებს აკეთებდნენ,
ხან ზევით აიჭრებოდნენ, ხან ქვევით ჩამოფრინდებოდნენ, ცაში ვარსკვლავებმა პირველებმა
შეამჩნიეს მათი ფრენა. ისინიც აციმციმდნენ და ბებია-შვილიშვილის სახლს თავიანთი შუქი
მოაფინეს. შორიდან ყველას შეეძლო დაენახა, რომ იქ რაღაც მნიშვნელოვანი ხდებოდა. ასეც
მოხდა, არც პატარა მანათობლების უცნაური ფრენა არ გამოჰპარვიათ იქაურ მაცხოვრებლებს
თვალთახედვიდან, არც სახლის ნაირფრად განათება.რაღაცაშია საქმეო და მართლაც ბებია-შვილიშვილის სახლისკენ დაიძრნენ.
გოგონას უწამლეს, მალე დადგა ფეხზე,
მას მერე პატარა შავი
მწერები აღარავის ეჩვენებოდა უბრალო ხოჭოებად. ყველას ახსოვდა, რომ მათ მთვარემ თავისი
შუქი აჩუქა კეთილი გულის გამო. ამიტომაც ეძახიან მათ დღემდე ციცინათელებს. დღესაც დაფრინავენ
ციცინათელები და გზას უნათებენ უმთვარო ღამეში გარეთ დარჩენილ მგზავრებს, ხანდახან
რომელიმე კეთილ გოგონას გამოედევნებიან ხოლმე და კაბის შლეიფივით მიჰყვებიან, ზოგი
უკან მიჰყვება, ზოგი კი წინ უნათებს გზას, რომ სიბნელეში არავინ შეაშინოს.
თუ ერთ საღამოს მინდორში
პატარა მოციმციმე ნათურებს დაინახავთ, იცოდეთ — შეიძლება ისინი ისევ თავიანთ მეგობარს
ეძებენ. ან სულაც თქვენ ხართ მათი მეგობარი, ვინ იცის!
